Chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Từ khuôn khổ đối tác đến hợp tác chiến lược thực chất

Chuyến thăm chính thức Cộng hòa Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong hai ngày 10 và 11/9/2026 diễn ra trong một bối cảnh rất khác so với chuyến thăm Paris tháng 10/2024. Hai năm trước, Việt Nam và Pháp nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Lần này, câu hỏi không còn là hai nước sẽ gọi quan hệ của mình bằng tên gì, mà là khuôn khổ đó sẽ được biến thành năng lực, dự án và lợi ích cụ thể như thế nào.

Đây cũng là lý do chuyến thăm năm 2026 đáng chú ý về mặt chiến lược. Hai bên không chỉ tái khẳng định quan hệ chính trị ở cấp cao mà còn thông qua Kế hoạch hành động 2026–2028, thúc đẩy hợp tác quốc phòng, không gian, hàng không, khoáng sản thiết yếu, đường sắt, năng lượng hạt nhân, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử và nhiều lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ của mỗi quốc gia.

Nếu chuyến thăm năm 2024 đặt nền móng chính trị cho Đối tác Chiến lược Toàn diện, thì chuyến thăm tháng 9/2026 có thể được xem là bước chuyển từ ngoại giao khuôn khổ sang ngoại giao năng lực.

Từ “nâng cấp quan hệ” sang triển khai quan hệ

Theo Tuyên bố chung ngày 11/9/2026, đây là cuộc gặp thứ ba giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Emmanuel Macron trong chưa đầy hai năm. Sau chuyến thăm Paris của ông Tô Lâm tháng 10/2024 là chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng thống Macron tới Hà Nội tháng 5/2025, rồi đến chuyến thăm Pháp lần này. Tần suất tiếp xúc cấp cao như vậy cho thấy quan hệ Việt Nam–Pháp đang bước vào một giai đoạn có mức độ ưu tiên chính trị cao hơn trước.

Điểm quan trọng hơn nằm ở nội dung. Hai bên đã thông qua kế hoạch hành động cho giai đoạn 2026–2028 nhằm triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện. Điều đó có ý nghĩa bởi một quan hệ chiến lược chỉ thực sự có giá trị khi các tuyên bố chính trị được chuyển thành cơ chế phối hợp, nguồn lực và dự án có thể đo được.

Trong trường hợp Việt Nam–Pháp, quá trình này đang diễn ra khá rõ. Danh mục hợp tác năm 2026 không tập trung vào những lĩnh vực mang tính biểu tượng, mà hướng vào những ngành liên quan trực tiếp đến năng lực công nghiệp và công nghệ của Việt Nam: quốc phòng, không gian, hàng không, đường sắt, khoáng sản chiến lược, hạt nhân dân sự, AI, bán dẫn và công nghệ lượng tử.

Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong cấu trúc quan hệ hai nước.

Pháp không còn chỉ được nhìn như một đối tác truyền thống trong giáo dục, văn hóa, y tế hoặc phát triển. Paris đang dần trở thành một nguồn công nghệ, năng lực công nghiệp và hợp tác chiến lược trong những lĩnh vực mà Việt Nam muốn xây dựng khả năng tự chủ dài hạn.

“Tự chủ chiến lược” là điểm gặp nhau quan trọng nhất

Một trong những cụm từ đáng chú ý nhất trong phát biểu của Tổng thống Emmanuel Macron là “autonomie stratégique”, tức tự chủ chiến lược.

Quảng cáo

Tổng thống Pháp cho rằng hợp tác Việt–Pháp cần góp phần củng cố khả năng tự chủ của cả hai nước. Ông nhấn mạnh Pháp và Việt Nam đều muốn duy trì tư cách của những quốc gia độc lập, có khả năng lựa chọn đối tác và không trở thành “chư hầu” của bất kỳ ai. Ông cũng nhắc tới ý tưởng về một “coalition of the independents” giữa châu Âu và châu Á.

Đây là một điểm hội tụ đáng chú ý giữa tư duy chiến lược của Paris và Hà Nội, dù hai bên không hoàn toàn sử dụng khái niệm tự chủ theo cùng một cách.

Đối với Pháp, tự chủ chiến lược gắn với tham vọng để châu Âu giảm phụ thuộc về công nghệ, quốc phòng, năng lượng và chuỗi cung ứng, đồng thời duy trì khả năng hành động độc lập trước cạnh tranh giữa các cường quốc.

Đối với Việt Nam, độc lập và tự chủ từ lâu là một nguyên tắc quan trọng của đường lối đối ngoại. Việt Nam đồng thời mở rộng quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực nhằm tránh phụ thuộc quá mức vào một đối tác duy nhất.

Chính tại đây, quan hệ với Pháp có giá trị đặc biệt.

Pháp không thay thế Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc hay các đối tác khác của Việt Nam. Giá trị của Pháp nằm ở việc bổ sung thêm một nguồn công nghệ, vốn, quốc phòng và kết nối chính trị trong chiến lược đa dạng hóa của Hà Nội.

Theo cách nhìn này, một Đối tác Chiến lược Toàn diện có chất lượng không chỉ giúp Việt Nam có thêm một “đối tác lớn”. Nó giúp Việt Nam có thêm lựa chọn.

Và trong một hệ thống quốc tế ngày càng phân mảnh, khả năng duy trì nhiều lựa chọn chính là một dạng quyền lực.

Quốc phòng từ lĩnh vực hợp tác thành một trụ cột

Một trong những tín hiệu mạnh nhất từ chuyến thăm lần này là việc Pháp và Việt Nam xác định quốc phòng là một trụ cột của quan hệ.

Tổng thống Macron cho biết hai nước muốn thúc đẩy hợp tác công nghiệp và công nghệ quốc phòng, trong đó Pháp hướng tới hỗ trợ Việt Nam tăng khả năng tự chủ. Ông cũng đề cập tiến triển liên quan đến ý định mua ba trực thăng NH90 từ Airbus Helicopters, cùng với hợp tác hải quân và an ninh biển.

Tuyên bố chung cũng xác nhận ưu tiên dành cho hợp tác công nghiệp và công nghệ quốc phòng, hoạt động gìn giữ hòa bình, an ninh nội địa, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và hợp tác bảo vệ dân sự.

Nếu được triển khai ở quy mô đủ lớn, sự thay đổi này có thể mang ý nghĩa vượt ra ngoài các hợp đồng mua sắm đơn thuần.

Trong nhiều năm, một thách thức của Việt Nam là đa dạng hóa nguồn cung và từng bước xây dựng năng lực công nghiệp quốc phòng trong nước. Một quan hệ với Pháp sẽ có giá trị lớn hơn nếu chuyển dần từ mô hình bên mua và bên bán sang đào tạo, bảo trì, chuyển giao kỹ thuật, hợp tác công nghiệp và xây dựng năng lực.

Đó cũng là cách để khái niệm “tự chủ chiến lược” trở thành một năng lực thực tế thay vì chỉ là một nguyên tắc ngoại giao.

Không gian vũ trụ không phải một chi tiết bên lề

Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ tại Paris không nên được xem là hoạt động bổ sung bên cạnh chương trình song phương.

Không gian đang trở thành một phần ngày càng quan trọng của hạ tầng quốc gia. Vệ tinh liên quan trực tiếp đến quan sát tài nguyên, dự báo thiên tai, giám sát biển, nông nghiệp, bản đồ, viễn thông và trong nhiều trường hợp là cả năng lực an ninh.

Trong chuyến thăm này, Việt Nam và Pháp tiếp tục thúc đẩy dự án VNREDSat-2, một vệ tinh quan sát Trái Đất được Pháp hỗ trợ thông qua các công cụ tài chính.

Trong phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ, ông Tô Lâm cũng đặt hợp tác không gian trong mối liên hệ giữa phát triển năng lực quốc gia và trách nhiệm quốc tế.

Điều này cho thấy một hướng hợp tác mới có thể hình thành: thay vì chỉ mua dịch vụ hoặc thiết bị, Việt Nam cần xây dựng năng lực dài hạn về dữ liệu vệ tinh, nhân lực không gian, phân tích ảnh viễn thám, hạ tầng mặt đất và nghiên cứu.

Nếu VNREDSat-2 đi kèm với quá trình chuyển giao năng lực như vậy, dự án sẽ có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với giá trị của một vệ tinh riêng lẻ.

Khoáng sản thiết yếu cho thấy quan hệ đã bước vào địa kinh tế

Một nội dung khác đáng chú ý là Ý định thư về khoáng sản thiết yếu và thỏa thuận hợp tác ba bên giữa Cơ quan Khảo sát Địa chất Pháp, Cơ quan Phát triển Pháp và cơ quan địa chất của Việt Nam.

Đây là lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đều muốn giảm phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp nguyên liệu cho pin, công nghệ năng lượng, bán dẫn và quốc phòng.

Việt Nam có nguồn tài nguyên đáng kể, trong khi Pháp và Liên minh châu Âu đang tìm kiếm các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn.

Nhưng lợi ích dài hạn của Việt Nam sẽ không nằm ở việc tăng xuất khẩu khoáng sản thô.

Giá trị chiến lược sẽ lớn hơn nếu hợp tác đi theo chuỗi từ khảo sát địa chất, khai thác bền vững, chế biến sâu đến nghiên cứu vật liệu và công nghiệp sử dụng khoáng sản.

Nếu chỉ xuất tài nguyên, Việt Nam vẫn nằm ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị. Nếu dùng quan hệ với Pháp để thu hút công nghệ chế biến và xây dựng năng lực khoa học vật liệu, Việt Nam có thể biến lợi thế tài nguyên thành một phần của chính sách công nghiệp.

Đường sắt, hàng không và năng lượng: nơi chiến lược phải biến thành dự án

Chuyến thăm cũng cho thấy quan hệ Việt–Pháp đang dịch chuyển mạnh sang các dự án hạ tầng có tính cấu trúc.

Hai bên hoan nghênh bản ghi nhớ giữa Bộ Xây dựng Việt Nam và Systra liên quan đến cải tạo tuyến Hà Nội–Hải Phòng, đồng thời thúc đẩy thành lập một trường công nghệ đường sắt tại Hà Nội với sự tham gia của AFD và các đối tác Việt Nam.

Trong hàng không, nhiều thỏa thuận giữa doanh nghiệp Pháp và Việt Nam được công bố, với Airbus và Thales nằm trong số các doanh nghiệp được Tổng thống Macron nhắc tới.

Trong năng lượng, Pháp cũng bày tỏ mong muốn trở thành đối tác quan trọng của Việt Nam trong quá trình khử carbon, bao gồm cả chương trình điện hạt nhân dân sự. Tuyên bố chung đề cập tới hợp tác về công nghệ hạt nhân tiên tiến, an toàn hạt nhân, đào tạo nhân lực, hiện đại hóa lưới điện và tích hợp năng lượng tái tạo.

Những lĩnh vực này có một điểm chung: chúng đều cần thời gian dài, vốn lớn và năng lực kỹ thuật cao.

Vì vậy, đây sẽ là phép thử quan trọng nhất của Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Tuyên bố chính trị có thể đạt được trong một cuộc gặp cấp cao. Một tuyến đường sắt, một vệ tinh, một chuỗi khoáng sản hay một chương trình điện hạt nhân phải trải qua nhiều năm chuẩn bị và triển khai.

Chất lượng quan hệ Việt–Pháp trong giai đoạn tới vì thế nên được đánh giá bằng số lượng dự án thực sự đi vào vận hành hơn là số lượng văn kiện được ký.

AI, bán dẫn và lượng tử cho thấy tham vọng đã vượt khỏi mô hình hợp tác truyền thống

Một điểm dễ bị bỏ qua trong Tuyên bố chung là danh sách các lĩnh vực khoa học và công nghệ được hai nước xác định ưu tiên: trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ số, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng, công nghệ biển và giao thông thông minh.

Đây là một danh mục rất khác so với hình ảnh truyền thống của hợp tác Việt–Pháp.

Trong quá khứ, quan hệ khoa học hai nước thường được nhìn qua giáo dục đại học, y khoa, tiếng Pháp hoặc một số chương trình nghiên cứu chung. Nay, hợp tác được đặt trực tiếp vào các ngành cạnh tranh công nghệ chiến lược.

Nhưng đây cũng là lĩnh vực cần nhìn nhận tỉnh táo nhất.

Việc một công nghệ xuất hiện trong Tuyên bố chung không đồng nghĩa Việt Nam ngay lập tức có năng lực trong ngành đó.

Để hợp tác AI, bán dẫn hay lượng tử thực sự có giá trị, nó phải tạo ra phòng thí nghiệm, chương trình đào tạo, nhóm nghiên cứu, cơ sở hạ tầng, doanh nghiệp và dòng nhân lực có thể tồn tại sau khi dự án hợp tác kết thúc.

Nói cách khác, trọng tâm không nên là “Pháp chuyển giao công nghệ gì cho Việt Nam”, mà là Việt Nam và Pháp có thể xây dựng năng lực tạo ra công nghệ cùng nhau đến đâu.

Một cầu nối giữa ASEAN và châu Âu

Tầng chiến lược thứ ba của chuyến thăm nằm ở quan hệ giữa ASEAN và châu Âu.

Tuyên bố chung cho biết hai nước ủng hộ tăng cường kết nối giữa EU và ASEAN, đồng thời ủng hộ sự xích lại gần giữa EU và CPTPP trong bối cảnh Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026. Pháp cũng tìm kiếm vai trò sâu hơn trong quan hệ với ASEAN, trong khi Việt Nam ủng hộ việc Pháp tăng cường gắn kết với tổ chức khu vực này.

Đây là điểm có ý nghĩa đối với cả hai bên.

Pháp cần những đối tác đáng tin cậy để duy trì hiện diện tại Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương mà không biến chiến lược khu vực thành một phần phụ thuộc hoàn toàn vào cạnh tranh Mỹ–Trung.

Việt Nam lại cần duy trì một cấu trúc khu vực đủ mở để các nước Đông Nam Á không bị buộc phải lựa chọn giữa những khối đối đầu.

Sự hội tụ này giải thích vì sao khái niệm “độc lập” và “tự chủ” xuất hiện nổi bật trong thông điệp chính trị của chuyến thăm.

Điều đáng chú ý nhất không phải Việt Nam đang “nghiêng về Pháp”

Sẽ là sai nếu đọc chuyến thăm này theo logic đơn giản rằng Việt Nam đang lựa chọn Pháp hoặc châu Âu thay cho một đối tác khác.

Đường lối ngoại giao của Việt Nam có giá trị chính vì nó cho phép Hà Nội phát triển đồng thời nhiều mối quan hệ.

Quan hệ sâu với Pháp không phủ định quan hệ với Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc hay các nước ASEAN. Ngược lại, chính mạng lưới quan hệ rộng mới tạo ra không gian để Việt Nam duy trì quyền lựa chọn.

Ở góc độ này, chuyến thăm Pháp có thể được hiểu như một phần của một chiến lược rộng hơn: đa dạng hóa nguồn công nghệ, vốn, quốc phòng và quan hệ chính trị để giảm rủi ro phụ thuộc trong một thế giới phân mảnh.

Đây là nơi lợi ích của Việt Nam và tư duy “autonomie stratégique” của Pháp gặp nhau rõ nhất.

Phép thử nằm ở ba năm tới

Chuyến thăm chính thức Pháp ngày 10–11/9/2026 đã tạo ra một chương trình nghị sự rất rộng. Nhưng chính vì chương trình đó rộng, thách thức triển khai cũng lớn.

VNREDSat-2 phải tiến từ ý định sang hợp đồng và phóng vệ tinh. Hợp tác đường sắt phải tạo ra dự án và năng lực nhân lực. Khoáng sản thiết yếu phải tiến xa hơn khảo sát tài nguyên. Quốc phòng phải tạo ra năng lực công nghiệp thực tế. Hợp tác AI, bán dẫn và lượng tử cần sản sinh chương trình nghiên cứu và nhân lực. Điện hạt nhân đòi hỏi tiêu chuẩn an toàn, đào tạo và những quyết định đầu tư có tầm nhìn hàng thập kỷ.

Nếu những lĩnh vực này đi vào triển khai thực chất, chuyến thăm năm 2026 có thể được nhìn lại như một bước ngoặt lớn hơn cả việc nâng cấp quan hệ năm 2024.

Năm 2024 tạo ra khuôn khổ.

Năm 2026 bắt đầu kiểm nghiệm nội dung của khuôn khổ đó.

Vì vậy, ý nghĩa sâu nhất của chuyến thăm Pháp lần này không nằm ở nghi thức ngoại giao, cũng không chỉ nằm ở số lượng văn kiện được trao. Nó nằm ở việc Việt Nam và Pháp đang thử xây dựng một kiểu quan hệ chiến lược mới dựa trên ba yếu tố: tự chủ, năng lực công nghệ và sự đa dạng hóa quan hệ trong một thế giới cạnh tranh ngày càng mạnh.

Nếu ba yếu tố đó được chuyển thành các dự án có thể tồn tại lâu dài, quan hệ Việt–Pháp sẽ không chỉ sâu hơn về chính trị. Nó có thể trở thành một trong những công cụ giúp Việt Nam mở rộng không gian chiến lược cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tài liệu tham khảo

Élysée. (2026, September 10). Visite officielle de Tô Lâm, Président de la République socialiste du Vietnam. Présidence de la République française. https://www.elysee.fr/emmanuel-macron/2026/09/10/visite-officielle-de-to-lam-president-de-la-republique-socialiste-du-vietnam

Élysée. (2026, September 11). Déclaration conjointe sur l’accélération de la mise en œuvre du Partenariat Stratégique Global entre la France et le Vietnam. Présidence de la République française. https://www.elysee.fr/emmanuel-macron/2026/09/11/declaration-conjointe-sur-lacceleration-de-la-mise-en-oeuvre-du-partenariat-strategique-global-entre-la-france-et-le-vietnam

Bộ Ngoại giao Việt Nam. (2026, September 11). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng thống Emmanuel Macron. https://mofa.gov.vn/

Bộ Ngoại giao Việt Nam. (2026, September 12). Tuyên bố chung về việc thúc đẩy triển khai khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm. https://mofa.gov.vn/

Vietnam News Agency. (2026, September 10). Việt Nam thúc đẩy hợp tác quốc tế về không gian vì phát triển bền vững. VietnamPlus. https://www.vietnamplus.vn/toan-van-bai-phat-bieu-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tai-hoi-nghi-thuong-dinh-khong-gian-vu-tru-post1135429.vnp