1. Đặt vấn đề

Sự phát triển của Công Nghệ Thông Tin và mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản cách thức truyền thông trong đời sống chính trị – xã hội đương đại. Truyền thông không còn là quá trình một chiều, trong đó các chủ thể quyền lực truyền tải thông tin tới công chúng thông qua các phương tiện truyền thông truyền thống, mà ngày càng mang tính tương tác, đa chiều và phụ thuộc mạnh mẽ vào nền tảng công nghệ. Trong bối cảnh đó, truyền thông chính trị – với tư cách là lĩnh vực nghiên cứu mối quan hệ giữa truyền thông và quyền lực chính trị – đang trở thành một chủ đề được quan tâm rộng rãi trong Khoa học Xã hội.

Trên thế giới, việc các chính phủ và nhà lãnh đạo chính trị sử dụng mạng xã hội như Facebook, Twitter hay YouTube để truyền tải thông điệp chính trị đã trở thành xu hướng phổ biến. Theo nghiên cứu “Phân tâm và chuyển hướng: Cách các nhà lãnh đạo thế giới sử dụng mạng xã hội trong thời kỳ chính trị gây tranh cãi” công bố trên SAGE Journal năm 2022, có tới 184 trong số 194 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc sở hữu ít nhất một tài khoản mạng xã hội chính thức của chính phủ hoặc lãnh đạo Nhà nước. Điều này cho thấy mạng xã hội đã trở thành một không gian truyền thông chính trị quan trọng, nơi các chủ thể chính trị tìm cách tiếp cận trực tiếp với công chúng, vượt qua các kênh truyền thông truyền thống.

Tại Việt Nam, Facebook là mạng xã hội phổ biến nhất với hơn 66 triệu người dùng vào đầu năm 2023, nằm trong nhóm 10 quốc gia có lượng người dùng Facebook lớn nhất thế giới. Với đặc trưng là tính tương tác cao, tốc độ lan truyền nhanh và khả năng tiếp cận rộng, Facebook không chỉ là một không gian giao tiếp xã hội mà còn là một kênh truyền thông có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống chính trị – xã hội. Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ Việt Nam thành lập và vận hành trang Facebook “Thông tin Chính phủ” từ năm 2015 được xem là một bước đi chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông chính trị, đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng cao của người dân.

Đặc biệt, giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023 đánh dấu sự gia tăng đáng kể về mức độ đầu tư, chuyên nghiệp hóa và đổi mới trong hoạt động truyền thông của trang “Thông tin Chính phủ”. Sau cuộc trao đổi giữa lãnh đạo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và đại diện Công ty Meta vào tháng 3/2022, hoạt động truyền thông trên nền tảng Facebook của Chính phủ được đẩy mạnh cả về nội dung, hình thức và tần suất. Trang “Thông tin Chính phủ” không chỉ đóng vai trò là kênh cung cấp thông tin chính thống mà còn trở thành không gian tương tác, phản hồi và định hướng dư luận xã hội.

Xuất phát từ thực tiễn đó, bài viết này tập trung phân tích hoạt động truyền thông chính trị của Chính phủ Việt Nam thông qua Nghiên cứu trường hợp trang Facebook “Thông tin Chính phủ” trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023. Mục tiêu của nghiên cứu là làm rõ đặc điểm thông điệp chính trị, hình thức truyền tải, mức độ tương tác của công chúng và những vấn đề đặt ra đối với truyền thông chính trị của Chính phủ trên nền tảng mạng xã hội. Qua đó, bài viết góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn cho nghiên cứu truyền thông chính trị ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số.

2. Cơ sở lý luận và khung phân tích

2.1. Truyền thông và truyền thông chính trị

Truyền thông là một hoạt động xã hội cơ bản, gắn liền với nhu cầu giao tiếp, chia sẻ thông tin và tổ chức đời sống xã hội của con người. Trong khoa học xã hội, truyền thông được tiếp cận như một quá trình xã hội phức tạp, trong đó thông tin không chỉ được truyền tải mà còn được lựa chọn, diễn giải và tái cấu trúc trong những bối cảnh văn hóa – chính trị cụ thể.

Harold D. Lasswell tiếp cận truyền thông như một quá trình xã hội bao gồm các yếu tố: ai nói, nói cái gì, qua kênh nào, với ai và với hiệu quả ra sao. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò của quyền lực, mục đích và tác động trong quá trình truyền thông. Trong khi đó, Marshall McLuhan đưa ra quan điểm nổi tiếng “phương tiện truyền thông là thông điệp”, cho rằng bản thân phương tiện truyền tải có ảnh hưởng sâu sắc đến cách con người nhận thức và tương tác với thế giới. Trong bối cảnh mạng xã hội, quan điểm này đặc biệt có ý nghĩa, khi nền tảng công nghệ không chỉ là kênh truyền tải mà còn định hình nội dung, hình thức và cách thức tiếp nhận thông tin.

Truyền thông chính trị là lĩnh vực nghiên cứu mối quan hệ giữa truyền thông và quyền lực chính trị. Denton và Woodward định nghĩa truyền thông chính trị là sự thảo luận công khai về việc phân bổ các nguồn lực công, quyền hạn chính thức và các biện pháp trừng phạt của nhà nước. McNair nhấn mạnh tính chủ đích của truyền thông chính trị, coi đây là quá trình có mục tiêu nhằm tác động đến nhận thức và hành vi chính trị của công chúng.

Trong bối cảnh Việt Nam, truyền thông chính trị mang những đặc thù riêng, gắn liền với vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chức năng quản lý của Nhà nước. Truyền thông chính trị không chỉ nhằm cung cấp thông tin mà còn có nhiệm vụ định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của chế độ. Việc sử dụng mạng xã hội trong truyền thông chính trị vì vậy vừa mở ra cơ hội mới, vừa đặt ra những thách thức không nhỏ đối với các chủ thể truyền thông chính trị.

2.2. Mạng xã hội Facebook và vai trò trong truyền thông chính trị

Mạng xã hội Facebook là một nền tảng truyền thông số có tính tương tác cao, cho phép người dùng không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất và lan tỏa nội dung thông qua các hành vi như bình luận, chia sẻ và biểu đạt cảm xúc. Khác với các phương tiện truyền thông đại chúng truyền thống, Facebook tạo ra một không gian truyền thông phi tuyến tính, nơi thông tin được lưu chuyển nhanh chóng, đa chiều và chịu sự chi phối mạnh mẽ của thuật toán.

Trong lĩnh vực truyền thông chính trị, Facebook được xem là một công cụ quan trọng giúp các chủ thể chính trị tiếp cận trực tiếp với công chúng, rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân. Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng việc chính phủ sử dụng mạng xã hội có thể góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng cường sự tham gia của công dân và củng cố niềm tin xã hội, nếu thông tin được truyền tải kịp thời, chính xác và có tính tương tác.

Tuy nhiên, Facebook không chỉ là một kênh truyền tải thông tin trung tính. Với cơ chế vận hành dựa trên thuật toán, nền tảng này có khả năng ưu tiên những nội dung thu hút tương tác cao, từ đó ảnh hưởng đến cách thức công chúng tiếp nhận và diễn giải thông tin chính trị. Điều này đặt ra thách thức đối với các chủ thể truyền thông chính trị, khi phải cân bằng giữa yêu cầu truyền tải thông tin chính thống và việc thích ứng với logic vận hành của mạng xã hội.

Tại Việt Nam, Facebook giữ vị trí đặc biệt trong hệ sinh thái truyền thông. Với số lượng người dùng lớn và mức độ sử dụng cao, Facebook không chỉ là không gian giao tiếp xã hội mà còn là nơi hình thành dư luận, phản ánh tâm tư, nguyện vọng và thái độ chính trị của người dân. Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ sử dụng Facebook như một kênh truyền thông chính trị chính thống vừa là cơ hội để mở rộng phạm vi tiếp cận thông tin, vừa là thách thức trong việc quản lý, định hướng và xử lý phản hồi của công chúng.

2.3. Truyền thông chính trị của Chính phủ Việt Nam trên mạng xã hội

Trong tiến trình xây dựng Chính phủ điện tử và chuyển đổi số quốc gia, truyền thông được xác định là một trong những trụ cột quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ người dân. Truyền thông chính trị của Chính phủ Việt Nam không chỉ nhằm cung cấp thông tin về đường lối, chính sách mà còn hướng tới việc tạo dựng sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Việc thành lập trang Facebook “Thông tin Chính phủ” vào năm 2015 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy và phương thức truyền thông của Chính phủ Việt Nam. Thay vì chỉ dựa vào các kênh truyền thông truyền thống như báo chí, phát thanh và truyền hình, Chính phủ đã chủ động tham gia vào không gian mạng xã hội – nơi công chúng hiện diện đông đảo và có nhu cầu tiếp nhận thông tin nhanh chóng, trực tiếp.

Trang “Thông tin Chính phủ” được xây dựng với mục tiêu trở thành kênh cung cấp thông tin chính thống, kịp thời và đáng tin cậy về các hoạt động điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan nhà nước. Đồng thời, trang này cũng đóng vai trò là cầu nối giữa Chính phủ và người dân, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận thông tin, bày tỏ ý kiến và phản hồi các vấn đề xã hội.

Trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023, hoạt động truyền thông trên trang “Thông tin Chính phủ” có sự thay đổi rõ rệt cả về quy mô và chất lượng. Nội dung được đầu tư hơn về hình thức, đa dạng hóa cách thể hiện và chú trọng đến khả năng lan tỏa trên mạng xã hội. Điều này cho thấy sự thích ứng ngày càng rõ nét của Chính phủ Việt Nam đối với đặc thù của môi trường truyền thông số.

3. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa truyền thông học và chính trị học nhằm phân tích một cách toàn diện hoạt động truyền thông chính trị của Chính phủ Việt Nam trên mạng xã hội Facebook. Việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu khác nhau cho phép làm rõ cả khía cạnh lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu trường hợp được sử dụng để tập trung phân tích trang Facebook “Thông tin Chính phủ” như một trường hợp điển hình của truyền thông chính trị trên mạng xã hội tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023, thời điểm đánh dấu sự gia tăng đáng kể về mức độ đầu tư và chuyên nghiệp hóa hoạt động truyền thông của trang này.

Phương pháp phân tích nội dung được áp dụng nhằm khảo sát các bài đăng trên trang “Thông tin Chính phủ”, tập trung vào các yếu tố như chủ đề, thông điệp chính trị, hình thức thể hiện và ngôn ngữ sử dụng. Thông qua đó, nghiên cứu làm rõ đặc điểm nội dung và cách thức truyền tải thông điệp chính trị của Chính phủ trên nền tảng Facebook.

Bên cạnh đó, phương pháp thống kê được sử dụng để tổng hợp và mô tả mức độ tương tác của công chúng đối với các bài đăng, bao gồm số lượt phản ứng, bình luận và chia sẻ. Các số liệu này giúp đánh giá mức độ quan tâm và phản hồi của công chúng đối với hoạt động truyền thông chính trị của Chính phủ trên mạng xã hội.

Ngoài ra, phương pháp phân tích văn bản được sử dụng để đối chiếu hoạt động truyền thông trên Facebook với các văn bản quy phạm pháp luật và định hướng chính sách liên quan đến truyền thông chính trị và quản lý thông tin của Chính phủ Việt Nam. Điều này giúp đặt hoạt động truyền thông trên mạng xã hội trong bối cảnh pháp lý và chính sách cụ thể.

4. Thực trạng truyền thông chính trị trên trang Facebook “Thông tin Chính phủ”

4.1. Khái quát hoạt động của trang Facebook “Thông tin Chính phủ”

Trang Facebook “Thông tin Chính phủ” được thành lập vào ngày 02/10/2015, trực thuộc Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, với mục tiêu trở thành kênh cung cấp thông tin chính thống, kịp thời và đáng tin cậy về hoạt động điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan nhà nước. Tính đến đầu năm 2023, trang fanpage này đã thu hút hơn 4,2 triệu lượt theo dõi, trở thành một trong những trang Facebook chính thống có lượng người theo dõi lớn nhất trong hệ thống các cơ quan nhà nước tại Việt Nam.

Trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023, hoạt động của trang “Thông tin Chính phủ” có sự gia tăng rõ rệt cả về tần suất đăng tải, mức độ đầu tư nội dung và hình thức thể hiện. Trung bình mỗi ngày, trang đăng tải từ 5 đến 10 bài viết, tập trung vào các nội dung liên quan đến chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, các chính sách kinh tế – xã hội, hoạt động đối ngoại, cũng như các vấn đề thời sự được dư luận xã hội quan tâm.

Đáng chú ý, giai đoạn này đánh dấu sự chuyển biến trong cách thức truyền thông của trang, từ việc chủ yếu đăng tải lại các thông tin mang tính thông báo hành chính sang việc chú trọng hơn đến cách trình bày, ngôn ngữ và khả năng lan tỏa trên mạng xã hội. Điều này cho thấy sự thích ứng ngày càng rõ nét của Chính phủ Việt Nam đối với đặc thù của môi trường truyền thông số.

4.2. Nội dung và thông điệp truyền thông chính trị

Phân tích nội dung các bài đăng trên trang “Thông tin Chính phủ” cho thấy các thông điệp truyền thông chính trị được truyền tải tập trung vào một số nhóm chủ đề chính.

Thứ nhất, nhóm thông điệp về điều hành kinh tế – xã hội chiếm tỷ trọng lớn nhất. Các bài đăng trong nhóm này thường phản ánh các chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ liên quan đến phục hồi và phát triển kinh tế, kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Thông điệp được xây dựng theo hướng nhấn mạnh vai trò điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ trong bối cảnh nhiều biến động trong và ngoài nước.

Thứ hai, nhóm thông điệp về chính sách công và cải cách hành chính. Các bài viết tập trung giới thiệu, giải thích các chính sách mới, các văn bản quy phạm pháp luật quan trọng, cũng như kết quả triển khai các chương trình, đề án lớn của Chính phủ. Việc truyền tải các thông điệp này trên Facebook giúp người dân tiếp cận thông tin chính sách một cách nhanh chóng và thuận tiện hơn so với các kênh truyền thống.

Thứ ba, nhóm thông điệp về đối ngoại và hội nhập quốc tế. Trang “Thông tin Chính phủ” thường xuyên cập nhật các hoạt động đối ngoại của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các chuyến thăm, hội nghị quốc tế và các thỏa thuận hợp tác song phương, đa phương. Thông điệp trong nhóm này được xây dựng theo hướng khẳng định vị thế, uy tín và vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế.

Thứ tư, nhóm thông điệp phản hồi các vấn đề dư luận xã hội quan tâm. Đây là nhóm nội dung thể hiện rõ vai trò của Facebook như một kênh truyền thông chính trị linh hoạt, cho phép Chính phủ nhanh chóng phản hồi, giải thích hoặc làm rõ các vấn đề đang được công chúng chú ý. Việc kịp thời cung cấp thông tin chính thống góp phần hạn chế sự lan truyền của thông tin sai lệch và củng cố niềm tin của người dân.

4.3. Hình thức thể hiện và ngôn ngữ truyền thông

Về hình thức thể hiện, các bài đăng trên trang “Thông tin Chính phủ” trong giai đoạn nghiên cứu cho thấy sự đa dạng và đầu tư rõ rệt. Bên cạnh các bài viết dạng văn bản truyền thống, trang sử dụng nhiều hình thức khác nhau như ảnh đồ họa, video ngắn, livestream và infographic nhằm tăng tính trực quan và khả năng thu hút người xem.

Ngôn ngữ truyền thông có xu hướng ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu hơn so với các văn bản hành chính truyền thống. Tiêu đề bài viết thường được thiết kế theo hướng nhấn mạnh thông tin chính, sử dụng các cụm từ mang tính khẳng định, tạo điểm nhấn và phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin nhanh của người dùng mạng xã hội.

Tuy nhiên, ngôn ngữ truyền thông vẫn giữ được tính chính thống, chuẩn mực và phù hợp với vai trò của một kênh thông tin của Chính phủ. Điều này cho thấy sự cân bằng giữa yêu cầu truyền thông trên mạng xã hội và yêu cầu về tính chính trị, pháp lý của thông tin chính thống.

4.4. Mức độ tương tác và phản hồi của công chúng

Một trong những đặc trưng quan trọng của truyền thông trên mạng xã hội là khả năng tương tác hai chiều giữa chủ thể truyền thông và công chúng. Phân tích mức độ tương tác trên trang “Thông tin Chính phủ” cho thấy phần lớn các bài đăng đều nhận được số lượng lớn lượt phản ứng, bình luận và chia sẻ.

Các bài viết liên quan đến các vấn đề kinh tế – xã hội thiết thực, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân thường thu hút mức độ tương tác cao hơn so với các bài viết mang tính thông báo thuần túy. Điều này phản ánh nhu cầu và mối quan tâm của công chúng đối với các thông tin chính sách gắn liền với quyền lợi và đời sống hàng ngày.

Tuy nhiên, mức độ tương tác hai chiều còn hạn chế, khi phần lớn các bình luận của công chúng chưa được phản hồi trực tiếp từ phía trang. Điều này cho thấy truyền thông trên trang “Thông tin Chính phủ” vẫn chủ yếu mang tính một chiều, dù đã có những bước tiến trong việc tiếp cận và thu hút sự quan tâm của công chúng.

5. Đánh giá hiệu quả truyền thông chính trị trên trang Facebook “Thông tin Chính phủ” và những vấn đề đặt ra

5.1. Đánh giá hiệu quả truyền thông chính trị

Từ phân tích thực trạng hoạt động truyền thông trên trang Facebook “Thông tin Chính phủ” trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023, có thể nhận thấy rằng việc Chính phủ Việt Nam sử dụng mạng xã hội Facebook trong truyền thông chính trị đã đạt được nhiều kết quả tích cực, thể hiện trên một số phương diện cơ bản.

Trước hết, về khả năng tiếp cận và lan tỏa thông tin, trang “Thông tin Chính phủ” đã phát huy hiệu quả rõ rệt vai trò của một kênh truyền thông chính thống trên nền tảng mạng xã hội. Với hơn 4,2 triệu lượt theo dõi, các bài đăng của trang có khả năng tiếp cận tới một bộ phận lớn công chúng trong thời gian ngắn. So với các kênh truyền thông truyền thống, Facebook cho phép thông tin của Chính phủ được truyền tải nhanh chóng, kịp thời và phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của người dân trong bối cảnh truyền thông số.

Thứ hai, về nội dung và thông điệp truyền thông chính trị, các bài đăng trên trang “Thông tin Chính phủ” thể hiện tương đối rõ nét vai trò điều hành, quản lý và định hướng của Chính phủ. Thông điệp được xây dựng theo hướng nhấn mạnh tính chủ động, quyết liệt và linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế – xã hội, cải cách hành chính và đối ngoại. Việc thường xuyên cập nhật các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các quyết sách quan trọng và kết quả triển khai chính sách góp phần giúp công chúng hiểu rõ hơn về hoạt động của bộ máy nhà nước, từ đó củng cố niềm tin đối với Chính phủ.

Thứ ba, về hình thức thể hiện, trang “Thông tin Chính phủ” đã có những đổi mới đáng kể nhằm thích ứng với đặc thù của môi trường mạng xã hội. Việc sử dụng đa dạng các hình thức như ảnh đồ họa, video ngắn, infographic và livestream giúp tăng tính trực quan, sinh động và khả năng thu hút người xem. Ngôn ngữ truyền thông có xu hướng ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin nhanh của người dùng Facebook, đồng thời vẫn bảo đảm tính chính thống và chuẩn mực của thông tin chính trị.

Thứ tư, về mức độ tương tác của công chúng, các bài đăng trên trang “Thông tin Chính phủ” nhìn chung nhận được sự quan tâm đáng kể, thể hiện qua số lượng lớn lượt phản ứng, bình luận và chia sẻ. Điều này cho thấy Facebook đã trở thành một không gian truyền thông chính trị có khả năng thu hút sự chú ý và tham gia của công chúng, góp phần mở rộng phạm vi ảnh hưởng của các thông điệp chính trị do Chính phủ truyền tải.

5.2. Những vấn đề đặt ra trong hoạt động truyền thông chính trị trên Facebook

Bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động truyền thông chính trị trên trang Facebook “Thông tin Chính phủ” cũng bộc lộ một số vấn đề cần được nhìn nhận và phân tích một cách nghiêm túc.

Thứ nhất, tính tương tác hai chiều giữa Chính phủ và công chúng còn hạn chế. Mặc dù các bài đăng thu hút nhiều bình luận và phản hồi từ người dân, nhưng việc phản hồi trực tiếp từ phía trang đối với các ý kiến của công chúng chưa thực sự thường xuyên và rõ nét. Điều này khiến truyền thông trên Facebook vẫn mang nặng tính một chiều, chưa khai thác hết tiềm năng đối thoại và tham gia của công chúng – một trong những đặc trưng quan trọng của truyền thông mạng xã hội.

Thứ hai, chiến lược nội dung truyền thông chính trị trên Facebook vẫn chủ yếu tập trung vào việc truyền tải thông tin chính sách và hoạt động điều hành, trong khi chưa chú trọng đầy đủ đến việc giải thích, đối thoại và làm rõ các vấn đề phức tạp mà công chúng quan tâm. Trong bối cảnh mạng xã hội là không gian của sự đa dạng quan điểm và tranh luận, việc thiếu các nội dung mang tính giải thích, phản biện và tương tác có thể làm giảm hiệu quả định hướng dư luận của truyền thông chính trị.

Thứ ba, việc sử dụng Facebook trong truyền thông chính trị đặt ra thách thức trong việc kiểm soát và xử lý thông tin phản hồi của công chúng. Các bình luận tiêu cực, thông tin sai lệch hoặc quan điểm cực đoan có thể xuất hiện và lan truyền nhanh chóng nếu không được quản lý và xử lý kịp thời. Điều này đòi hỏi các cơ quan truyền thông của Chính phủ phải có chiến lược quản trị nội dung và tương tác phù hợp, vừa bảo đảm quyền tự do biểu đạt của công dân, vừa giữ vững định hướng chính trị và trật tự thông tin.

6. Thảo luận

Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng việc Chính phủ Việt Nam sử dụng mạng xã hội Facebook trong truyền thông chính trị là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số và sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông. Facebook không chỉ là một kênh truyền tải thông tin, mà còn là một không gian chính trị – xã hội, nơi các thông điệp chính trị được tiếp nhận, diễn giải và phản hồi bởi công chúng.

So với các mô hình truyền thông chính trị truyền thống, truyền thông chính trị trên Facebook mang lại nhiều lợi thế về tốc độ, phạm vi tiếp cận và khả năng tương tác. Tuy nhiên, những lợi thế này cũng đi kèm với các thách thức mới, đặc biệt là trong việc duy trì tính chính thống, kiểm soát thông tin và bảo đảm hiệu quả định hướng dư luận.

Trong bối cảnh Việt Nam, truyền thông chính trị của Chính phủ trên mạng xã hội cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa yêu cầu đổi mới phương thức truyền thông và yêu cầu giữ vững vai trò lãnh đạo, quản lý của Nhà nước. Việc sử dụng Facebook không thể chỉ dừng lại ở việc “đưa thông tin lên mạng xã hội”, mà cần được xem là một chiến lược truyền thông chính trị tổng thể, trong đó nội dung, hình thức, ngôn ngữ và cách thức tương tác đều phải được thiết kế phù hợp với đặc thù của nền tảng và nhu cầu của công chúng.

Từ góc độ lý luận, nghiên cứu này góp phần làm rõ vai trò của mạng xã hội trong truyền thông chính trị ở Việt Nam, bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm cho các lý thuyết về truyền thông chính trị trong bối cảnh truyền thông số. Từ góc độ thực tiễn, kết quả nghiên cứu cho thấy việc Chính phủ chủ động tham gia và đầu tư cho truyền thông trên mạng xã hội là cần thiết, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi sự chuyên nghiệp hóa cao hơn trong quản trị nội dung và tương tác với công chúng.

7. Kết luận và kiến nghị

7.1. Kết luận

Nghiên cứu về truyền thông chính trị của Chính phủ Việt Nam trên nền tảng mạng xã hội Facebook thông qua trường hợp trang “Thông tin Chính phủ” trong giai đoạn từ tháng 3/2022 đến tháng 2/2023 cho thấy việc sử dụng mạng xã hội trong hoạt động truyền thông chính trị là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số và sự thay đổi mạnh mẽ của môi trường truyền thông hiện đại. Facebook không chỉ là một kênh truyền tải thông tin, mà đã trở thành một không gian truyền thông chính trị quan trọng, nơi các thông điệp chính trị được tiếp nhận, diễn giải và phản hồi bởi công chúng.

Kết quả nghiên cứu cho thấy trang “Thông tin Chính phủ” đã phát huy tương đối hiệu quả vai trò của một kênh truyền thông chính trị chính thống trên mạng xã hội. Thông qua việc cập nhật thường xuyên các thông tin về chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, các chính sách kinh tế – xã hội và hoạt động đối ngoại, trang đã góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin chính thống của người dân, đồng thời củng cố hình ảnh một Chính phủ chủ động, minh bạch và gần gũi với công chúng. Việc đổi mới hình thức thể hiện, sử dụng ngôn ngữ ngắn gọn, dễ hiểu và đa dạng hóa các loại hình nội dung cho thấy sự thích ứng ngày càng rõ nét của Chính phủ Việt Nam đối với đặc thù của môi trường truyền thông mạng xã hội.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng truyền thông chính trị trên trang “Thông tin Chính phủ” vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định. Tính tương tác hai chiều giữa Chính phủ và công chúng chưa được khai thác đầy đủ, khi phần lớn hoạt động truyền thông vẫn mang tính một chiều, tập trung vào việc truyền tải thông tin hơn là đối thoại và giải thích. Bên cạnh đó, việc quản lý và xử lý phản hồi của công chúng trên mạng xã hội đặt ra những thách thức không nhỏ, đòi hỏi sự chuyên nghiệp hóa cao hơn trong công tác truyền thông chính trị của Chính phủ.

Từ góc độ lý luận, nghiên cứu này góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn cho các lý thuyết về truyền thông chính trị trong bối cảnh truyền thông số, đặc biệt là trong điều kiện của một quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Từ góc độ thực tiễn, kết quả nghiên cứu cho thấy việc Chính phủ chủ động tham gia và đầu tư cho truyền thông trên mạng xã hội là cần thiết, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi một chiến lược truyền thông chính trị bài bản, dài hạn và phù hợp với đặc thù của nền tảng.

7.2. Kiến nghị

Từ những kết luận trên, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông chính trị của Chính phủ Việt Nam trên nền tảng mạng xã hội Facebook trong thời gian tới.

Thứ nhất, cần tăng cường tính tương tác hai chiều trong hoạt động truyền thông chính trị trên mạng xã hội. Bên cạnh việc cung cấp thông tin, các cơ quan truyền thông của Chính phủ cần chú trọng hơn đến việc phản hồi, giải thích và đối thoại với công chúng, đặc biệt đối với những vấn đề được dư luận xã hội quan tâm. Điều này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông mà còn giúp củng cố niềm tin và sự đồng thuận xã hội.

Thứ hai, cần xây dựng chiến lược nội dung truyền thông chính trị phù hợp với đặc thù của mạng xã hội. Nội dung truyền thông không nên chỉ dừng lại ở việc thông báo chính sách, mà cần chú trọng đến việc giải thích, phân tích và làm rõ các vấn đề phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu, hình thức trực quan và gần gũi với công chúng. Việc kết hợp hài hòa giữa tính chính thống và tính hấp dẫn của nội dung là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả truyền thông chính trị trên Facebook.

Thứ ba, cần nâng cao năng lực quản trị truyền thông mạng xã hội của các cơ quan Chính phủ. Điều này bao gồm việc đào tạo đội ngũ cán bộ truyền thông có kiến thức chuyên môn về truyền thông chính trị, am hiểu đặc thù của mạng xã hội và có khả năng xử lý linh hoạt các tình huống phát sinh trong môi trường truyền thông số. Đồng thời, cần xây dựng các quy trình quản lý, giám sát và xử lý thông tin phản hồi một cách khoa học, bảo đảm vừa tôn trọng quyền tự do biểu đạt của công dân, vừa giữ vững định hướng chính trị và trật tự thông tin.

Thứ tư, cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá một cách hệ thống vai trò của mạng xã hội trong truyền thông chính trị ở Việt Nam. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi khảo sát sang các nền tảng mạng xã hội khác hoặc so sánh giữa các cơ quan nhà nước nhằm làm rõ hơn những đặc điểm, xu hướng và thách thức của truyền thông chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số.

Tài liệu tham khảo

Axford, B., Huggins, R., & Rosamond, B. (2001). Politics: An introduction. Routledge.

Baker, C. E. (2002). Media, markets, and democracy. Cambridge University Press.

Baker, C. E. (2006). Media concentration and democracy: Why ownership matters. Cambridge University Press.

Bennett, W. L., & Entman, R. M. (2001). Mediated politics: Communication in the future of democracy. Cambridge University Press.

Dahlgren, P. (2009). Media and political engagement: Citizens, communication, and democracy. Cambridge University Press.

Denton, R. E., & Woodward, G. C. (1990). Political communication in America. Praeger.

Graber, D. A. (2002). The power of communication: Managing information in public organizations. CQ Press.

Hallin, D. C., & Mancini, P. (2004). Comparing media systems: Three models of media and politics. Cambridge University Press.

Lee, N. (2013). Facebook nation: Total information awareness. Springer.

McLuhan, M. (1964). Understanding media: The extensions of man. McGraw-Hill.

McNair, B. (1995). An introduction to political communication. Routledge.

Meyer, T. (2002). Media democracy: How the media colonize politics. Polity Press.

Nguyễn, K. L., & Nguyễn, H. T. T. (2023). Giáo trình chính trị và truyền thông. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật.

Tạ Ngọc Tấn (Chủ biên). (2021). Báo chí, truyền thông hiện đại: Thực tiễn, vấn đề và nhận định. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật.