10. Phân tích phỏng vấn chuyên gia

10.1. Thiết kế và đối tượng phỏng vấn

Để bổ trợ và làm sâu sắc hơn các kết quả định lượng, nghiên cứu tiến hành phỏng vấn bán cấu trúc với các chuyên gia và nhà quản lý giáo dục đại học đang trực tiếp tham gia vào quá trình quốc tế hóa giáo dục đại học tại các cơ sở giáo dục đại học ở thành phố Đà Nẵng. Tổng cộng 18 cuộc phỏng vấn chuyên sâu đã được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2024.

Các đối tượng phỏng vấn bao gồm: (i) lãnh đạo cấp khoa và cấp trường phụ trách hợp tác quốc tế; (ii) giảng viên chủ chốt tham gia các chương trình liên kết đào tạo và nghiên cứu với đối tác Hàn Quốc; và (iii) cán bộ quản lý các trung tâm hợp tác quốc tế. Việc lựa chọn đối tượng phỏng vấn dựa trên tiêu chí có kinh nghiệm thực tiễn và hiểu biết sâu về các hoạt động hợp tác giáo dục Việt Nam – Hàn Quốc.

Dữ liệu phỏng vấn được ghi âm, phiên mã và phân tích theo phương pháp phân tích chủ đề (thematic analysis), nhằm xác định các mô thức lặp lại liên quan đến vai trò của nguồn vốn nhân lực trong quá trình quốc tế hóa giáo dục đại học.

10.2. Nhận thức của chuyên gia về vai trò của nguồn vốn nhân lực

Kết quả phân tích phỏng vấn cho thấy sự đồng thuận cao giữa các chuyên gia về vai trò trung tâm của nguồn vốn nhân lực trong việc thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục đại học. Phần lớn người được phỏng vấn nhấn mạnh rằng các thỏa thuận hợp tác quốc tế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai bởi đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý có năng lực chuyên môn vững vàng và kinh nghiệm quốc tế.

Một số chuyên gia cho rằng, trong giai đoạn đầu của hợp tác Việt Nam – Hàn Quốc, các hoạt động quốc tế hóa chủ yếu mang tính hình thức, tập trung vào ký kết biên bản ghi nhớ. Tuy nhiên, khi đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý tích lũy được kinh nghiệm quốc tế, các sáng kiến hợp tác dần chuyển sang chiều sâu, bao gồm đồng giảng, nghiên cứu chung và phát triển chương trình đào tạo liên kết.

10.3. Kinh nghiệm quốc tế và năng lực liên văn hóa

Một chủ đề nổi bật trong các cuộc phỏng vấn là vai trò của kinh nghiệm quốc tế và năng lực liên văn hóa. Các chuyên gia cho rằng kinh nghiệm học tập hoặc làm việc ở nước ngoài giúp giảng viên và cán bộ quản lý hiểu rõ hơn về chuẩn mực giáo dục quốc tế, từ đó nâng cao khả năng điều phối và triển khai các chương trình hợp tác.

Nhiều người được phỏng vấn nhấn mạnh rằng năng lực liên văn hóa không chỉ giúp giảm thiểu xung đột trong quá trình hợp tác, mà còn góp phần xây dựng lòng tin giữa các đối tác. Điều này đặc biệt quan trọng trong hợp tác giáo dục Việt Nam – Hàn Quốc, nơi tồn tại những khác biệt đáng kể về văn hóa tổ chức, phong cách làm việc và hệ thống quản trị giáo dục.

10.4. Kỹ năng ngôn ngữ và khả năng chuyển hóa hợp tác

Kỹ năng ngôn ngữ, đặc biệt là khả năng sử dụng tiếng Anh và tiếng Hàn, được các chuyên gia đánh giá là điều kiện cần để tham gia hợp tác quốc tế, nhưng chưa phải là điều kiện đủ. Một số người được phỏng vấn cho rằng, mặc dù năng lực ngoại ngữ của đội ngũ giảng viên tại Đà Nẵng đã được cải thiện đáng kể, việc thiếu kỹ năng học thuật bằng ngoại ngữ vẫn là rào cản đối với việc tham gia sâu vào các dự án nghiên cứu chung.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng kỹ năng ngôn ngữ đóng vai trò như một yếu tố “kích hoạt”, giúp các năng lực khác của nguồn vốn nhân lực được phát huy hiệu quả hơn trong bối cảnh quốc tế hóa.

11. Đối chiếu kết quả định lượng và định tính

11.1. Sự tương thích giữa hai phương pháp

Việc đối chiếu kết quả định lượng và định tính cho thấy mức độ tương thích cao giữa hai phương pháp nghiên cứu. Các yếu tố nguồn vốn nhân lực được xác định là có tác động tích cực trong phân tích định lượng – bao gồm năng lực chuyên môn, kinh nghiệm quốc tế, năng lực liên văn hóa và kỹ năng ngôn ngữ – đều được các chuyên gia xác nhận là những yếu tố then chốt trong thực tiễn hợp tác giáo dục Việt Nam – Hàn Quốc.

Đặc biệt, kết quả định lượng cho thấy năng lực chuyên môn và kinh nghiệm quốc tế có tác động mạnh nhất đến mức độ quốc tế hóa giáo dục đại học, điều này phù hợp với nhận định của các chuyên gia rằng “con người là yếu tố quyết định sự thành bại của hợp tác”.

11.2. Vai trò điều tiết của yếu tố thể chế

Một điểm bổ sung quan trọng từ phân tích định tính là vai trò điều tiết của các yếu tố thể chế và chính sách. Trong khi phân tích định lượng chưa làm rõ đầy đủ vai trò này, các cuộc phỏng vấn cho thấy chính sách quốc gia và cơ chế quản trị nội bộ của các trường đại học có thể khuếch đại hoặc làm suy giảm tác động của nguồn vốn nhân lực.

Các chuyên gia cho rằng, ngay cả khi đội ngũ giảng viên có năng lực cao, việc thiếu cơ chế khuyến khích, hỗ trợ tài chính và công nhận thành tích quốc tế hóa có thể làm giảm động lực tham gia hợp tác quốc tế. Điều này cho thấy quốc tế hóa giáo dục đại học là một quá trình mang tính hệ thống, đòi hỏi sự phối hợp giữa nguồn vốn nhân lực và môi trường thể chế thuận lợi.

11.3. Hàm ý học thuật từ đối chiếu kết quả

Việc kết hợp phân tích định lượng và định tính cho phép nghiên cứu không chỉ xác định các mối quan hệ thống kê, mà còn làm rõ các cơ chế tác động và bối cảnh cụ thể của quá trình quốc tế hóa giáo dục đại học. Điều này góp phần củng cố lập luận lý thuyết rằng nguồn vốn nhân lực là yếu tố trung tâm, nhưng hiệu quả của nó phụ thuộc vào khả năng được “kích hoạt” thông qua các chính sách và cơ chế quản trị phù hợp.

12. Thảo luận học thuật

12.1. Đóng góp lý thuyết của nghiên cứu

Nghiên cứu này đóng góp vào lý luận về quốc tế hóa giáo dục đại học theo ba phương diện chính.

Thứ nhất, nghiên cứu củng cố và mở rộng lập luận của các học giả như Knight (2008) và Marginson và Rhoades (2002) khi khẳng định rằng quốc tế hóa giáo dục đại học không chỉ là một tập hợp các hoạt động hợp tác quốc tế, mà là một quá trình mang tính cấu trúc, trong đó nguồn vốn nhân lực giữ vai trò trung tâm. Kết quả định lượng và định tính cho thấy các yếu tố nguồn vốn nhân lực – đặc biệt là năng lực chuyên môn, kinh nghiệm quốc tế và năng lực liên văn hóa – có tác động trực tiếp và đáng kể đến mức độ và chiều sâu của quốc tế hóa giáo dục đại học.

Thứ hai, nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho lý thuyết nguồn vốn nhân lực trong bối cảnh giáo dục đại học tại các quốc gia đang phát triển. Trong khi nhiều nghiên cứu trước đây tập trung vào các hệ thống giáo dục ở các nước phát triển, nghiên cứu này cho thấy tại Việt Nam, nguồn vốn nhân lực không chỉ là điều kiện cần mà còn là điều kiện quyết định để chuyển hóa các cơ hội hợp tác quốc tế thành kết quả thực chất. Điều này góp phần làm rõ vai trò của con người như một “tác nhân trung gian” giữa chính sách quốc tế hóa và kết quả đầu ra của giáo dục đại học.

Thứ ba, thông qua việc kết hợp phương pháp định lượng và định tính, nghiên cứu làm rõ cơ chế tác động của nguồn vốn nhân lực trong bối cảnh thể chế cụ thể. Kết quả phỏng vấn chuyên gia cho thấy các yếu tố thể chế và chính sách có thể khuếch đại hoặc làm suy giảm tác động của nguồn vốn nhân lực, qua đó bổ sung chiều sâu cho các mô hình lý thuyết vốn thường giả định mối quan hệ tuyến tính giữa nguồn lực và kết quả quốc tế hóa.

12.2. So sánh với các nghiên cứu trước

So với các nghiên cứu trước về hợp tác giáo dục Việt Nam – Hàn Quốc, nghiên cứu này vượt ra khỏi cách tiếp cận mô tả để đi sâu phân tích các yếu tố quyết định hiệu quả hợp tác. Trong khi nhiều công trình tập trung vào số lượng chương trình hợp tác hoặc quy mô trao đổi sinh viên, nghiên cứu này cho thấy chất lượng nguồn vốn nhân lực mới là yếu tố then chốt quyết định sự bền vững và chiều sâu của quốc tế hóa giáo dục đại học.

Kết quả nghiên cứu cũng phù hợp với các phát hiện của Altbach và Knight (2007) về bất bình đẳng trong quốc tế hóa giáo dục đại học, khi chỉ ra rằng các cơ sở giáo dục đại học ở các quốc gia đang phát triển chỉ có thể tận dụng hiệu quả hợp tác quốc tế nếu có chiến lược đầu tư dài hạn vào phát triển nguồn vốn nhân lực.

13. Hàm ý chính sách

13.1. Hàm ý đối với các cơ sở giáo dục đại học

Trước hết, các cơ sở giáo dục đại học cần xem phát triển nguồn vốn nhân lực là trụ cột trung tâm của chiến lược quốc tế hóa. Điều này đòi hỏi đầu tư có hệ thống vào nâng cao năng lực chuyên môn, nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế của đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý, thay vì chỉ tập trung vào mở rộng số lượng các thỏa thuận hợp tác quốc tế.

Bên cạnh đó, các trường đại học cần xây dựng cơ chế khuyến khích và ghi nhận các hoạt động quốc tế hóa, bao gồm đồng giảng, nghiên cứu chung và phát triển chương trình đào tạo quốc tế. Việc gắn kết các hoạt động này với đánh giá thi đua và thăng tiến nghề nghiệp có thể góp phần nâng cao động lực tham gia quốc tế hóa của đội ngũ giảng viên.

13.2. Hàm ý đối với nhà hoạch định chính sách

Ở cấp độ quốc gia, kết quả nghiên cứu cho thấy cần có các chính sách hỗ trợ đồng bộ nhằm phát triển nguồn vốn nhân lực cho quốc tế hóa giáo dục đại học. Điều này bao gồm các chương trình đào tạo giảng viên ở nước ngoài, hỗ trợ nghiên cứu quốc tế và cải thiện năng lực ngoại ngữ và liên văn hóa cho đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý.

Ngoài ra, các chính sách quốc gia cần tạo ra môi trường thể chế thuận lợi để các cơ sở giáo dục đại học chủ động và linh hoạt hơn trong hợp tác quốc tế. Việc giảm bớt các rào cản hành chính và tăng cường quyền tự chủ đại học có thể giúp các trường tận dụng tốt hơn nguồn vốn nhân lực hiện có trong quá trình quốc tế hóa.

14. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Mặc dù đạt được những kết quả đáng kể, nghiên cứu này vẫn tồn tại một số hạn chế. Thứ nhất, phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cơ sở giáo dục đại học tại thành phố Đà Nẵng, do đó kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ bức tranh quốc tế hóa giáo dục đại học trên phạm vi toàn quốc. Thứ hai, dữ liệu định lượng dựa trên khảo sát tự báo cáo, có thể chịu ảnh hưởng của thiên lệch nhận thức.

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các địa phương khác hoặc so sánh hợp tác giáo dục của Việt Nam với các đối tác quốc tế khác, nhằm kiểm định tính khái quát của các phát hiện. Ngoài ra, việc kết hợp dữ liệu định lượng với các chỉ số khách quan về kết quả đào tạo và nghiên cứu có thể giúp nâng cao độ tin cậy của các kết luận.

15. Kết luận

Bài báo đã phân tích vai trò của nguồn vốn nhân lực trong quá trình quốc tế hóa giáo dục đại học ở Việt Nam thông qua nghiên cứu trường hợp hợp tác giữa các cơ sở giáo dục đại học tại thành phố Đà Nẵng và các đối tác Hàn Quốc trong giai đoạn 2005–2023. Kết quả nghiên cứu cho thấy nguồn vốn nhân lực là yếu tố trung tâm quyết định hiệu quả và chiều sâu của quốc tế hóa giáo dục đại học, đồng thời chịu sự chi phối đáng kể của bối cảnh thể chế và chính sách.

Thông qua việc kết hợp phân tích định lượng và định tính, nghiên cứu không chỉ xác định các mối quan hệ thống kê mà còn làm rõ các cơ chế tác động và điều kiện bối cảnh của quá trình quốc tế hóa. Những phát hiện này góp phần bổ sung lý luận về quốc tế hóa giáo dục đại học và cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc hoạch định chính sách và chiến lược phát triển giáo dục đại học trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Danh mục tài liệu tham khảo

Altbach, P. G., & Knight, J. (2007). The internationalization of higher education: Motivations and realities. Journal of Studies in International Education, 11(3–4), 290–305. https://doi.org/10.1177/1028315307303542 (doi.org in Bing)

Becker, G. S. (1993). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education (3rd ed.). University of Chicago Press.

De Wit, H., Hunter, F., Howard, L., & Egron-Polak, E. (2015). Internationalisation of higher education. European Parliament.

Knight, J. (2004). Internationalization remodeled: Definition, approaches, and rationales. Journal of Studies in International Education, 8(1), 5–31. https://doi.org/10.1177/1028315303260832 (doi.org in Bing)

Knight, J. (2008). Higher education in turmoil: The changing world of internationalization. Sense Publishers.

Marginson, S., & Rhoades, G. (2002). Beyond national states, markets, and systems of higher education: A glonacal agency heuristic. Higher Education, 43(3), 281–309. https://doi.org/10.1023/A:1014699605875 (doi.org in Bing)

Nguyễn, T. K. O. (2015). Quốc tế hóa giáo dục đại học ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tạp chí Giáo dục, 356, 12–16.

Phạm, T. L. (2019). Internationalisation of higher education in Vietnam: Policies and practices. Journal of International and Comparative Education, 8(2), 1–15.

Trần, K. Đ. (2017). Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giáo dục đại học Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.